19 kwietnia 2001 roku odeszła dr Anna Madejczykowa – wszechstronna lekarka i badaczka, której zasługi dla warszawskiego Instytutu i rozwoju nowoczesnej opieki onkologicznej w Polsce są trudne do przecenienia. Była nie tylko specjalistką w dziedzinach onkologii ogólnej i radioterapii, ale też doskonałą organizatorką, autorką oryginalnych prac oraz redaktorką i współautorką podręczników, na których wychowały się kolejne pokolenia polskich onkologów. Jako jedna z pierwszych otrzymała godność Członka Honorowego Polskiego Towarzystwa Onkologicznego. W 25. rocznicę śmierci przypominamy jej sylwetkę.
Doktor Anna Madejczyk, z domu Sadlak, urodziła się 12 lipca 1907 roku we wsi Krupe w województwie lubelskim, w rodzinie chłopskiej, jako córka Franciszka i Marianny, z domu Turowskiej. Rodzice posiadali duże gospodarstwo. Miała sześcioro rodzeństwa: siostry: Marię i Teklę oraz czterech braci: Stanisława, Jana, Józefa i Pawła. Ukończyła Państwowe Gimnazjum Humanistyczne w Zamościu, a następnie Wydział Lekarski Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Dyplom uzyskała w roku 1934. W czasach szkolnych należała do Związku Harcerstwa Polskiego i była drużynową Zamojskiej Drużyny Harcerek, a w okresie studiów działała społecznie m.in. w Towarzystwie Szkoły Ludowej.
W latach 1935-1936 odbyła praktyki w Szpitalu Jana Bożego w Lublinie. Przez kilka miesięcy prowadziła również Poradnię Przeciwalkoholową w Miejskim Ośrodku Zdrowia oraz pracowała w Przychodni Przeciwgruźliczej. Była też wolontariuszką w Szpitalu Szarytek. W roku 1936 wyszła za mąż za inż. Jana Madejczyka. Mieli troje dzieci: Jana, Barbarę i Ewę.
W październiku 1937 roku Anna Madejczyk rozpoczęła pracę w Instytucie Radowym w Warszawie. Początkowo zajmowała się curieterapią ginekologiczną i odpowiadała m.in. za gospodarowanie radem. Należała do wąskiego grona pierwszych lekarzy Instytutu i najbliższych współpracowników dyrektora Franciszka Łukaszczyka. (Pierwsze lata spędzone w Instytucie oraz organizację i realia pracy opisała w niezwykle ciekawych wspomnieniach, które ukazały się po raz pierwszy w 1992 roku w czasopiśmie „Nowotwory”).
Po wybuchu wojny, 5 września 1939 roku, wyjechała wraz z maleńkimi dziećmi – niespełna 3-letnim Jankiem i 5-miesięczną Basią – do rodzinnej wsi Krupe, gdzie przez całą okupację prowadziła praktykę lekarską. Kierowała w tym czasie punktem sanitarnym dla partyzantów, uciekinierów z obozów i prześladowanej ludności żydowskiej. Organizowała też tajne kursy dla pielęgniarek. W czerwcu 1944 roku urodziła najmłodszą córkę – Ewę. W jej rodzinnym gospodarstwie przez jakiś czas ukrywała się żona prof. Franciszka Łukaszczyka, Maria, wraz z synami. Brat Anny, Paweł, absolwent Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim oraz Akademii Weterynaryjnej we Lwowie, podporucznik WP i uczestnik kampanii wrześniowej, był ofiarą zbrodni katyńskiej – więziony w Starobielsku, został zamordowany w Charkowie.
W październiku 1945 roku dr Madejczykowa wraz z mężem i dziećmi wróciła do Warszawy. Z początkiem czerwca 1947 roku ponownie podjęła pracę w Instytucie Radowym (od 1951 r. Instytucie Onkologii), z którym była związana aż do przejścia na emeryturę w roku 1972.
Po powrocie do Warszawy pracowała nieprzerwanie jako klinicystka, pełniąc jednocześnie szereg funkcji kierowniczych. Od 1954 roku zasiadała w Radzie Naukowej Instytutu, a cztery lata później objęła kierownictwo Oddziału, przekształconego następnie w Klinikę Onkologii Ogólnej. Przez sześć lat kierowała także Zakładem Radioterapii, a w latach 1956-1960 pełniła obowiązki kierownika Działu Metodyczno-Organizacyjnego. Od 1966 roku aż do przejścia na emeryturę w roku 1972, sprawowała funkcję Zastępcy Dyrektora ds. Klinicznych. Ponadto w 1958 roku stanęła na czele pionierskiego Zespołu Chemioterapii (przekształconego w 1974 roku, już po jej przejściu na emeryturę, w pierwszą w Polsce Klinikę Chemioterapii). Od 1968 roku kierowała również Zespołem ds. Nowotworów Układowych.
Jej rola w budowaniu nowych kadr i kształtowaniu struktur opieki onkologicznej w Polsce po II wojnie światowej – od momentu wznowienia działalności przez Instytut Radowy – była bardzo istotna. W latach 1957–1962 dr Anna Madejczykowa aktywnie uczestniczyła w tworzeniu specjalistycznych szpitali onkologicznych na terenie całego kraju, m.in. w Lublinie, Bydgoszczy, Białymstoku i Szczecinie. Organizowała ogólnopolski nadzór specjalistyczny i pełniła funkcję specjalisty wojewódzkiego ds. onkologii dla województw lubelskiego i mazowieckiego.
Organizowała pierwsze badania profilaktyczne, którymi osobiście kierowała. Współtworzyła również system kształcenia podyplomowego dla lekarzy w dziedzinie onkologii. W zastępstwie dyrektora Instytutu nadzorowała prace komisji ds. specjalizacji w dziedzinie onkologii i kierowała specjalizacją w zakresie onkologii wg programu radioterapii. Pod jej okiem specjalizację zdobyło 35 lekarzy onkologów i radioterapeutów.
Dr Madejczykowa miała istotny wpływ na merytoryczny i naukowy poziom działalności klinicznej Instytutu. Bezpośrednio kierowała Kliniką Onkologii Ogólnej oraz Zakładem Radioterapii, a także sprawowała pieczę nad Przychodnią – jednostkami o kluczowym znaczeniu dla działalności medycznej placówki. W pracy badawczej odnosiła szczególne sukcesy w obszarze nowotworów układowych. Odegrała niezwykle ważną rolę w tworzeniu podstaw chemioterapii nowotworów w Polsce. Zainicjowała i prowadziła dwa pionierskie zespoły kliniczno-badawcze: Zespół Chemioterapii oraz Zespół Nowotworów Układowych. Koordynowała również całokształt konsultacji medycznych, których Instytut udzielał innym placówkom służby zdrowia.
Dr Anna Madejczykowa opublikowała 33 prace oryginalne. Była redaktorką i współautorką podręcznika onkologii dla lekarzy oraz współautorką książki „Zarys onkologii”. Badacze pracujący pod jej kierunkiem ogłosili 72 prace naukowe.
Współpracownicy niezwykle cenili jej wiedzę, etos pracy oraz pełen szacunku i oddania stosunek do pacjentów. Gdy przechodziła na emeryturę w czerwcu 1972 roku, ówczesny dyrektor Instytutu, prof. Władysław Jasiński, podkreślał: „Ze swej strony, jako dyrektor Instytutu wiem, że w całym naszym zespole dr Anna Madejczykowa ma największy wkład w kliniczne osiągnięcia Instytutu”.
Pomimo niezwykłego zaangażowania w pracę, prowadziła pełen życzliwości, otwarty dom, a jej mieszkanie przy ulicy Żelaznej było zawsze pełne ludzi.
Jako jedna z pierwszych osób w historii Polskiego Towarzystwa Onkologicznego otrzymała godność Członka Honorowego. Została też odznaczona m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1958), a w uznaniu wieloletniej pracy lekarskiej i znaczących zasług badawczych, klinicznych i organizacyjnych – Orderem Sztandaru Pracy (1972).
Dr Anna Madejczykowa zmarła 19 kwietnia 2001 roku, w wieku 94 lat.
Aleksandra Towpik
Sekcja Historii Instytutu
Biuro Rzecznika Prasowego NIO-PIB
Autorka składa serdeczne podziękowania za cenne informacje oraz udostępnienie fotografii dr Ewie Bujnowskiej i Pani Marii Dorosz – córce i wnuczce dr Anny Madejczykowej.
Źródła
Fijuth J. Powstawanie dyscyplin onkologicznych i jednostek w Instytucie Onkologii – Radioterapia. W: Towpik E. red Materiały do historii Instytutu Radowego i Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie. Polskie Towarzystwo Onkologiczne, Warszawa 2012: 112.
Koszarowski T, Madejczyk A, Gadomska H i wsp. Onkologia jako zagadnienie społeczne służby zdrowia w Polsce w latach 1952–1962, Biuletyn Działu Metodyczno-Organizacyjnego Nr 3. Warszawa: Instytutu Onkologii 1963; 106–126.
Madejczykowa A. Obecny stan rozpoznania nowotworów dostępnych bezpośredniemu badaniu w Polsce. Nowotwory 1951; 2: 138-149.
Madejczykowa A. Wspomnienia z pracy w Instytucie Radowym, w: Towpik E. red. Materiały do historii Instytutu Radowego i Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie. Polskie Towarzystwo Onkologiczne, Warszawa 2012: 297–300 (przedruk za: Madejczyk A. Wspomnienia z pracy w Instytucie Radowym. Nowotwory 1992; 42: 112-115).
Materiały Archiwum Zakładowego NIO-PIB
Tarłowska L, Towpik E. Okupacja i powstanie warszawskie. W: Towpik E. red Materiały do historii Instytutu Radowego i Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie. Polskie Towarzystwo Onkologiczne, Warszawa 2012: 73–88.
